تفاوت استرس و اضطراب؛ علل، نشانهها و راههاي مقابله با آن
استرس و اضطراب را ميتوان يك واكنش طبيعي بدن در برابر موقعيت خطر دانست. هرچند اين دو اصطلاح در اكثر مواقع با هم به كار برده ميشوند و بيانگر نوعي ترس و دلهره هستند، اما از لحاظ روانشناسي تفاوت استرس و اضطراب بسيار زياد است.
همه ما حداقل يكبار احساسات و افكار ناخوشايند را تجربه كردهايم. لحظاتي كه نميدانيم حال بدمان ناشي از استرس است يا اضطراب شديد، و اينكه بايد براي هر يك از اين احساسات چه كاري انجام دهيم. درست زماني كه درگير كلافگي كار يا ترس از درست انجام ندادن بخشي از مسئوليتهاي خود شدهايد، استرس و اضطراب تمام موقعيتهاي مختلف زندگي شما را تحت شعاع قرار ميدهد.
زماني كه تغييرات جديدي در زندگي ايجاد ميشود و شرايط ما را تحت شعاع قرار ميدهد، بسيار طبيعي است كه مغز واكنش متفاوتي نشان دهد. يكي از اهداف اصلي مغز انسان جلوگيري از خطر و حفظ جان است. بنابراين وقتي كه در موقعيت خطر قرار ميگيريد با علائمي همچون بالا رفتن ضربان قلب مواجه ميشويد تا بدن به فكر راهكاري براي فرار از آن موقعيت باشد.
در واقع بايد گفت استرس همان واكنش طبيعي بدن در برابر شرايط جديد است. از همين رو ميتوان فهميد استرس به خودي خود چيز بدي نيست. اگر اشخاص هميشه آسوده خاطر باشند و در موقعيتهاي حساس هيچ واكنشي نشان ندهند، بقاي انسان به خطر ميافتد.
علائم و نشانههاي استرس
استرس طيف وسيعي از علائم جسمي و رواني را در بر ميگيرد كه اصليترين نشانههاي آن عبارتند از:
- تنش عضلاني
- مشكلات خواب
- سرگيجه و حالت تهوع
- مشكلات گوارشي
- عصبانيت و تحريكپذيري
- سردرد
- تعريق شديد
- احساس بيقراري
- احساس دلشوره مداوم
- افزايش يا كاهش اشتها
- بالا رفتن ضربان قلب
استرس با مجموعهاي از علائم جسمي و رواني همچون بالا رفتن ضربان قلب، تنش عضلاني، مشكلات خواب، سردرد، مشكلات گوارشي، احساس بيقراري، دلشوره مداوم و كاهش اشتها همراه است.
اضطراب چيست؟
اضطراب يك احساس ترس، نگراني يا ناراحتي شديد است كه لزوما بر اثر تجربه يا لمس محرك خاصي ايجاد نميشود. به عنوان مثال شما با ديدن يك موقعيت دلهرهآور دچار استرس و بالا رفتن ضربان قلب شديد. اين واكنش طبيعي بوده و پس از مدت كوتاهي برطرف ميشود. اما در احساس اضطراب شما پس از گذشت روزها و حتي ماهها همچنان با يادآوري آن خاطره دچار ترس و نگراني غير قابل كنترلي خواهيد شد.
علائم و نشانههاي اضطراب
نشانههاي اضطراب و استرس شباهتهاي زيادي دارند. اما مهمترين علائمي كه نشان دهنده اضطراب هستند عبارتند از:
- احساس سوزن سوزن شدن
- بيحسي و كسلي شديد
- احساس عذابي قريب الوقوع
- گيجي و مه مغزي
تفاوت استرس و اضطراب چيست؟
استرس و اضطراب واكنش طبيعي بدن ما نسبت به موقعيت خطر يا فرار هستند كه مرز باريكي بين آنها وجود دارد. در صورتي كه احساس خطر كنيد سريعا بدن هورمون استرس ترشح ميكند. اين هورمون باعث بالا رفتن ضربان قلب شده و خون بيشتري به اندامهاي مختلف بدن ميرساند.
اينجاست كه بدن شما مواد مغذي فراواني در خون آزاد ميكند تا بتواند انرژي مورد نياز را به قسمتهاي مختلف برساند. از همين رو حواس پنجگانه اكثر افراد در چنين موقعيتي هوشيارتر عمل ميكند. اضطراب پاسخي به احساس استرس است.
در واقع اصليترين تفاوت استرس و اضطراب را بايد در وجود يك محرك خاص دانست. استرس معمولا به دليل يك تغيير جديد يا موقعيت خاص ايجاد ميشود و پس از اينكه آن وضعيت برطرف شد استرس هم از بين خواهد رفت.
البته نميتوان گفت استرس هميشه كوتاه مدت است، بلكه استرس مزمن و طولاني مدت به استرسهايي گفته ميشود كه به دليل فشارهاي زياد همچون قرار گرفتن در موقعيت كاري سخت يا اختلافات خانوادگي بروز پيدا ميكند.
در تفاوت استرس و اضطراب بايد بگوييم كه اضطراب به نوعي نقطه مقابل استرس است و براي بروز پيدا كردن به محرك خاصي نياز ندارد. احساس اضطراب هميشه با نگرانيهايي همراه است كه در صورت برطرف شدن عامل استرسزا باز هم از بين نميرود.
بيشتر بدانيم: استرس حاد چيست؟
مواردي همچون احساس سوزن سوزن شدن، مهمغزي، بيحسي، كسلي و احساس عذابي نزديك از نشانههاي اضطراب محسوب ميشوند و لزوما به محرك خاصي نياز ندارند. در صورتي كه علائم استرس به دليل وجود تغيير يا محرك خاصي ايجاد خواهند شد و با تنش عضلاني، تعريق شديد، بالا رفتن ضربان قلب، عصبانيت، تحريك پذيري، كاهش اشتها، دلشوره مداوم، سردرد، سرگيجه، احساس بيقراري يا حالت تهوع همراه هستند.
امكان تبديل استرس به اضطراب و برعكس آن وجود دارد؟
با وجود تفاوت استرس و اضطراب اما ميتوان ارتباط نزديكي بين اين دو احساس پيدا كرد. امكان اينكه استرس در برخي مواقع به اضطراب تبديل شود، وجود دارد.
به عنوان مثال شما هدف نسبتا بزرگي براي آينده خود در نظر گرفتهايد. بهطور طبيعي در مورد رسيدن به آن حركت بزرگ در آينده استرس داريد، اما گاهي اوقات ممكن است متوجه شويد بدون وجود چيز خاصي عصبي شدهايد و دلهره شديدي پيدا كردهايد. بنابراين ميتوان گفت استرس واكنش بدن به يك تهديد و اضطراب واكنش بدن به احساس استرس است.
مديريت و درمان
براي تشخيص تفاوت استرس و اضطراب لازم بود كه تا حدي هر يك را بشناسيم و علائم مشخص آنها را بدانيم. حال پس از شناخت اين دو احساس بايد به كمك استراتژيهاي درست آنها را مديريت يا درمان كنيم.
تكنيكهايي براي مديريت
در زير با مفيدترين راهكارها براي مديريت استرس و اضطراب آشنا ميشويد:
1. استراتژيهاي آرامشبخش
چنانچه شما درگير استرس و اضطراب هستيد، ميتوانيد به كمك راهبردهاي تمدد اعصاب با اين دو احساس كنار بياييد. راهبردها عبارتند از:
- بر روي كلمات مثبت همچون «آرامش» يا «صلح» تمركز كنيد.
- تمرينات تنفسي انجام دهيد.
- يك صحنه آرامشبخش همچون دريا، ساحل يا دشت سرسبز را تجسم كنيد.
- تمرينات يوگا انجام دهيد.
- براي به دست آوردن آرامش خود به صورت آهسته از 1 تا 10 بشمريد.
2. ورزش كردن
فعاليت بدني يكي از راهكارهاي بسيار مفيد براي كاهش استرس و اضطراب محسوب ميشود. شما ميتوانيد فعاليتهاي مختلف همچون پيادهروي، دوچرخه سواري، دويدن و يا انجام حركات سيال مثل يوگا را انتخاب كنيد. اين تمرينات و حركات در ايجاد احساس آرامش كمك بزرگي ميكنند.
3. صحبت كردن
در مورد نگرانيها، ترسها و دغدغههاي خود به صورت، رودررو، تلفني يا اينترنتي صحبت كنيد. حرف زدن در خصوص دل مشغوليها به كاهش استرس و اضطراب كمك بزرگي ميكند. شما ميتوانيد با يك دوست، همكار، اعضاي خانواده و فردي كه به آن اطمينان داريد صحبت كنيد، اما يادتان باشد هميشه بهترين گزينه مراجعه به مشاور و روانشناس است.
4. خود مراقبتي
شما بايد مراقب ذهن و بدن خودتان باشيد و در صورتي كه لازم بود براي بهبودي بيشتر اقدام كنيد. در واقع شما بايد:
- بپذيريد نميتوانيد همه چيز را تحت كنترل خودتان داشته باشيد.
- بدانيد براي رسيدن به كمال ابتدا بايد به بهترين شكل از خودتان رضايت داشته باشيد.
- ياد بگيريد چه عواملي موجب استرس و اضطراب شما ميشود.
- مصرف كافئين و سيگار كشيدن را كاهش دهيد.
- وعدههاي غذايي خود را به صورت متعادل و منظم برنامهريزي كنيد.
- به اندازه كافي بخوابيد.
برچسب: ،